Sztuczna inteligencja a prawo

Nie – w polskim systemie prawnym treści wygenerowane wyłącznie przez sztuczną inteligencję nie są objęte ochroną prawa autorskiego. Utworem chronionym może być jedynie efekt twórczego i indywidualnego działania człowieka.

W praktyce oznacza to, że materiały wygenerowane przez AI nie należą do nikogo i każdy może z nich korzystać. Warto o tym pamiętać używając takich treści komercyjnie. Dodatkowo wygenerowane treści mogą zawierać fragmenty chronionych utworów innych osób, co rodzi ryzyko potencjalnego naruszenia czyichś praw.

Dlatego zwróć uwagę na to w jaki sposób korzystasz z generatywnej sztucznej inteligencji:

1. GenAI jako inspiracja, partner w „burzy mózgów” lub narzędzie pomocnicze – gdy wykorzystujesz GenAI jedynie jako niewielkie wsparcie a utwór tworzysz samodzielnie, masz prawa autorskie do efektu.
2. Treści stworzone w całości przez GenAI (na podstawie promptu), bez twórczego wkładu człowieka – w tym przypadku praw autorskich nie ma, ponieważ prompt to jedynie instrukcja, a nie działanie twórcze. To model decyduje w tym przypadku o końcowym rezultacie, a nie człowiek.
3. Współpraca człowieka z AI (tzw. „kolaboracja”) – w takim wypadku pamiętaj, że tylko Twój twórczy wkład (np. input zawierający treści do których posiadasz prawa i jest rozpoznawalny w outpucie, modyfikacje treści czy selekcja układu) podlega ochronie.

Dlatego tak ważne jest dokumentowanie swojego wkładu w procesie twórczym – np. poprzez zapisywanie kolejnych iteracji i zakresu modyfikacji. Pomoże to w przyszłości udowodnić, że powstał utwór, do którego posiadasz prawa autorskie.

GenAI nie jest człowiekiem i nie ma osobowości prawnej dlatego sama nie może łamać czyichś praw. Jednak sposób w jaki została wytrenowana i nasze korzystanie z outputu, może prowadzić do naruszeń praw autorskich.

Modele GenAI uczą się na ogromnych zbiorach danych – tekstach, obrazach czy filmach – które zazwyczaj nie należą do twórcy modelu (chyba że korzysta on z własnych albo odpowiednio licencjonowanych zasobów). Skutkiem ubocznym uczenia się jest memoryzacja, czyli zapamiętywanie przez model fragmentów danych treningowych.

W efekcie, przy odpowiednio sformułowanym promptcie, GenAI może odtworzyć niemal identyczny fragment danych źródłowych – np. kadr komiksu, melodię lub fragment tekstu. To zjawisko określa się mianem regurgitacji i może prowadzić do faktycznego naruszenia cudzych praw autorskich.

Warto wiedzieć również o tzw. „problemie Snoopy’ego”. Jest to sytuacja, w której mimo że model nie był trenowany do odtwarzania danego wizerunku postaci (np. Snoopy, Myszka Miki) to potrafi wygenerować jej nową, ale wciąż rozpoznawalną i chronioną prawnie wersję. Czasami wystarczy, że w bazie danych treningowych modelu pojawią się materiały powiązane z oryginalną reprezentacją postaci (np. fanarty). To również może rodzić ryzyka prawne w kontekście późniejszego komercyjnego wykorzystywania takich treści.

Natomiast samo naśladowanie stylu (np. pisarskiego, malarskiego czy konkretnej kreski) nie stanowi naruszenia prawa, ponieważ sam styl nie jest chroniony. W praktyce więc kluczowe jest zrozumienie, na jakich danych trenowany był model i jakiego rodzaju treści generuje.

Jako prawnik specjalizujący się w prawie sztucznej inteligencji pomagam w różny sposób m.in.:

• weryfikuję regulaminy i umowy z dostawcami narzędzi AI
• przygotowuję wewnętrzne polityki AI w firmie, które określają zasady korzystania ze sztucznej inteligencji w codziennej pracy
• tworzę lub weryfikuję umowy z kontrahentami i podwykonawcami dot. m.in. zasad korzystania z GenAI we współpracy, kwestii praw autorskich czy odpowiedzialności za wygenerowane wyniki
• prowadzę szkolenia pracowników i kadry menedżerskiej dot. legalnego i etycznego wykorzystania sztucznej inteligencji
• pomagam w ochronie twojego IP, know-how i tajemnicy przedsiębiorstwa.

Moim celem jest pomóc Ci w bezpiecznym i legalnym korzystaniu z możliwości jakie daje tzw. sztuczna inteligencja.

1. AI Act – unijne rozporządzenie, które bazuje na podejściu opartym na ryzyku (risk-based approach). Wprowadza podział systemów AI na 4 kategorie:

• niedopuszczalne ryzyko (zakazane praktyki),
• wysokiego ryzyka (większość przepisów i obowiązków dot. właśnie tej kategorii),
• ograniczonego ryzyka,
• minimalnego ryzyka.

Zawiera obowiązki zarówno dla twórców i dostawców systemów AI jak i ich użytkowników (AI Literacy, nadzór człowieka, dokumentacja techniczna, ocena ryzyka).

1. RODO – AI Act nie zastępuje i nie zmienia RODO. Te dwa rozporządzenia działają równolegle i komplementarnie. RODO w dalszym ciągu reguluje kwestie ochrony danych osobowych w sytuacji gdy system AI je przetwarza.
2. Prawo autorskie – AI Act nie reguluje tej kwestii, dlatego w dalszym ciągu będą miały zastosowanie polska ustawa jak i europejskie regulacje, w tym przepisy dotyczące text and data mining (TDM) i możliwości skorzystania przez twórców z tzw. opt-out.

Poza tym, w zależności od konkretnego przypadku, zastosowanie mogą mieć również inne przepisy – np. kodeks cywilny (w zakresie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez system AI) czy prawo pracy (np. w kontekście rekrutacji wspomaganej systemem AI).

To oczywiście tylko wybrane regulacje. Dlatego przy wdrożeniu czy rozpoczęciu korzystania z narzędzia AI, zawsze trzeba analizować cały kontekst sytuacji.

Nie istnieje jeden uniwersalny sposób na wdrożenie sztucznej inteligencji w organizacji. Każdy projekt wymaga indywidualnego podejścia, ponieważ zależy od wielu czynników.

Przede wszystkim trzeba odpowiedzieć sobie na pytania:

• do czego w firmie będzie wykorzystywana AI?
• kto będzie z niej korzystać i w jakim zakresie?
• jakiego rodzaju systemy AI planujesz wdrożyć? (czy będą to własne modele, czy narzędzia dostarczane przez zewnętrznych dostawców)

Kolejnym krokiem jest ustalenie, czy dane rozwiązanie w ogóle spełnia definicję systemu AI w rozumieniu AI Act. Jeśli tak to – do jakiej kategorii ryzyka należy – wysokiego (np. systemy scoringowe) a może ograniczonego (np. chatboty)? Od tego zależą obowiązki prawne i poziom nadzoru, jaki należy zastosować.

Bardzo istotne jest też, jakie dane będą przetwarzane – czy zawierają dane osobowe, poufne informacje, know-how firmy czy utwory chronione prawem autorskim. Każda z tych kategorii wiąże się z odmiennymi wymaganiami prawnymi i technicznymi.

Dopiero ustalenie tego z czego i jak będziemy korzystać pozwala zastosować odpowiednie regulacje i podjąć konkretne działania.

Regulator przewidział w tym zakresie mechanizm prawny: TDM opt-out, czyli możliwość wyłączenia swoich utworów z dozwolonego użytku komercyjnego w ramach Text and Data Mining (eksploracji tekstów i danych). W praktyce oznacza to, że twórca może zastrzec, że nie wyraża zgody na użycie jego utworów do treningu modeli AI.

Jak to zrobić?

Nie istnieje jednak jeden uniwersalny i w 100% skuteczny sposób na złożenie takiego zastrzeżenia – stosuje się kombinację środków prawnych i technicznych.

W przypadku treści niedostępnych online, np. materiałów przekazywanych kontrahentom lub publikowanych w zamkniętych bazach, można:

• umieścić zastrzeżenie TDM opt-out w umowie licencyjnej, regulaminie lub jednostronnym oświadczeniu,
• nie wprowadzać danych do modelu wcale, korzystać z modelu działającego lokalnie lub korzystać z takich wersji modeli, których dostawcy gwarantują, że nie trenują systemów na danych użytkowników.

W przypadku treści dostępnych publicznie w internecie, np. na stronie firmowej, blogu czy portfolio, zastrzeżenie musi być dokonane środkami czytelnymi maszynowo. Przykład: umieszczenie odpowiedniej informacji w regulaminie serwisu oraz odpowiednie skonfigurowanie pliku robots.txt.

W niektórych sytuacjach – tak, to obowiązek wynikający z przepisów. AI Act wprowadza zasadę transparentności, czyli obowiązek informowania użytkowników, że mają kontakt z systemem sztucznej inteligencji. Oznacza to, że jeśli w Twojej firmie wykorzystywany jest np. chatbot, klient powinien wiedzieć, że rozmawia z automatem, a nie z człowiekiem.

Obowiązek ten dotyczy również wykorzystania generatywnej AI (GenAI) do tworzenia: obrazów, dźwięków, tekstu lub wideo. Takie materiały muszą być oznakowane w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i być wykrywalne jako sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane. Podobnie jest w przypadku generowania obrazów, treści audio lub wideo przypominających np. istniejące osoby, przedmioty, czy zdarzenia, które odbiorca mógłby uznać za autentyczne (tzw. deepfake’i). Wówczas trzeba ujawnić, że treści te zostały sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane.

To jednak nie wszystko. Jeśli system AI w Twojej firmie jest wykorzystywany do przetwarzania danych osobowych, informacja o tym powinna znaleźć się np. w polityce prywatności. Obowiązek informacyjny istnieje także w przypadku, gdy AI podejmuje wobec klienta decyzję, która wywołuje skutki prawne lub istotnie wpływa na jego sytuację np. automatyczne odrzucenie wniosku kredytowego.

Cena usługi jest uzależniona od tego, z jaką sprawą się do mnie zwrócisz. Inaczej wyceniam opracowanie umowy, inaczej weryfikację regulaminu, jeszcze inaczej przeprowadzenie szkolenia lub warsztatów dotyczących legalnego korzystania z AI. Każdy projekt jest inny – dlatego zawsze przygotowuję indywidualną wycenę, dopasowaną do Twoich potrzeb i zakresu prac.

Napisz do mnie z jakim wyzwaniem lub wątpliwościami dotyczącymi sztucznej inteligencji się mierzysz. Na podstawie przekazanych informacji przygotuję dla Ciebie konkretną propozycję współpracy wraz z wyceną.

Dbam o przekazanie Ci wyceny rzetelnej i adekwatnej do faktycznego nakładu pracy, dlatego przed jej przesłaniem mogę dopytać o szczegóły Twojej sytuacji, charakter działalności lub oczekiwania. W trakcie współpracy ostateczna kwota może ulec modyfikacji, np. jeśli zmienią się Twoje pierwotne założenia lub pojawi się potrzeba wykonania dodatkowych czynności.

Cena moich usług prawnych zawiera 23% podatku VAT.